Daar zit je dan. De eerste vergadering van de OR. Een kop dampende koffie in je hand. De eerste agendapunten worden besproken. Je bent nog wat afwachtend. Zoekend naar de invulling van je rol. Je kijkt eens goed rond naar je nieuwe team. Nieuwe gezichten. Nieuwe dynamiek. Je verschuilt jezelf nog even achter de koffiedamp en kijkt de kat uit de boom. Eerst maar eens afwachten waar het heen gaat. Er zijn immers nog genoeg onduidelijkheden. Want wat is je rol binnen deze groep? Hoe hoort een OR te vergaderen? Wat doen de voorzitter en de secretaris? En wat doet een OR überhaupt? Je kijkt rond en merkt dat je niet de enige bent die zich afwachtend opstelt.
Hoe groeit zo’n groep zoekende OR-leden uit tot een team dat elkaar vertrouwt, verschillen benut en samen meters maakt? Het model van Bruce Tuckman (1965) helpt om dat proces te begrijpen. Het onderscheidt vijf fases die je ook binnen een ondernemingsraad goed kunt herkennen.
1. Forming: we zijn een nieuw OR-team en iedereen wacht op elkaar. Is dat normaal?
Ja. Zonder dat je het doorhebt, bevinden jij en je teamgenoten zich in de eerste fase van teamontwikkeling van Bruce Tuckman (1965): de oriëntatiefase, ook wel de Forming-fase genoemd. In deze fase staan vragen centraal als: hoe verhouden wij ons tot elkaar? Waar verschillen we van elkaar? En wat is mijn rol binnen dit team? Je bent niet de enige die onzekerheid ervaart. Het hele team is zoekende en heeft behoefte aan sturing, roldefinitie en duidelijke verwachtingen.
Het komt dan ook regelmatig voor dat iedereen (soms te veel) rekening met elkaar houdt, wat de besluitvorming vertraagt. Of sommige mensen laten zich nog weinig horen, omdat ze wachten op hun rol, hun taak of het moment waarop “de kust veilig is”. Dit is normaal. In deze eerste fase bepaalt een team namelijk hoe mensen zich tot elkaar verhouden. Deze fase ontstaat niet alleen bij een volledig nieuwe OR. Ook na tussentijdse verkiezingen, wanneer nieuwe leden toetreden, begint een team opnieuw met ontdekken: wie zijn wij als OR en hoe werken wij samen?
Tips voor een OR in de Forming-fase
- Leer elkaar eerst kennen voordat je volledig de inhoud induikt.
- Deel je verwachtingen en motivatie voor het OR-werk.
- Benoem dat je niet wordt gekozen omdat je alles moet weten, maar juist om jouw perspectief te delen.
- Bepaal samen de teamwaarden: hoe willen wij als OR zijn en hoe willen wij met elkaar omgaan?
2. Storming: wanneer het begint te schuren in de OR
Na een tijdje merk je dat er verschillen ontstaan in de groep. De één haalt direct de WOR aan, terwijl de ander vooral kijkt naar de relatie met de bestuurder. De één spreekt zich makkelijk uit, terwijl de ander meer tijd nodig heeft. De één richt zich op praktische oplossingen, terwijl de ander vooral kijkt naar de lange termijn en strategisch beleid.
Waar mensen samenwerken, kan het schuren. Sterker nog, dat is onvermijdelijk. Dit noemt Tuckman de Storming-fase van het team. Deze ‘storm’ wordt gekenmerkt door discussies, spanningen en soms zelfs conflicten. Het team leert omgaan met verschillen in opvattingen, persoonlijkheden en werkwijzen.
Voorbeelden van dergelijke discussies zijn de beslissingsbevoegdheid van het Dagelijks Bestuur dat voor discussie zorgt, afspraken die niet worden nagekomen, verschillen van mening over hoe de OR zich moet opstellen tegenover de bestuurder, of een arbocommissie die zich heeft verdiept in een adviesaanvraag, maar de rest van de OR niet meekrijgt in haar standpunt. Het kan voelen alsof er breuken ontstaan. De grenzen worden verkend, dan wel uitgerekt. Weet dat deze fase normaal is. Sterker nog: deze fase is vaak noodzakelijk voor verdere groei van het team.
Tips voor een OR in de Storming-fase
- Maak conflicten (vroegtijdig) bespreekbaar
- Vat samen wat je de ander hoort zeggen voordat je reageert.
- Test je aannames: klopt het beeld dat ik heb van de ander?
- Maak rollen en verwachtingen helder
- Herinner elkaar aan het gezamenlijke doel of belang van de ondernemingsraad
3. Norming: van verschillen naar goede samenwerking
Wie de Stormings-fase herkent, weet ook dat conflicten soms opluchting kunnen geven en een team hechter kunnen maken. Als het de OR lukt om van individuele standpunten toe te werken naar gezamenlijke samenwerking, ontstaat er ruimte voor wederzijds begrip. De verschillen verdwijnen niet, maar worden beter benut. Er worden opnieuw afspraken gemaakt die door de groep worden gedragen. Vragen als, hoe nemen we besluiten? Hoe gaan we in het vervolg om met meningsverschillen? Wie is verantwoordelijk?
Deze duidelijkheid zorgt voor voorspelbaarheid. Doordat zaken worden benoemd, afspraken worden nagekomen en teamleden merken dat iedereen een bijdrage levert groeit het vertrouwen. Mensen durven vragen te stellen, feedback te geven en hulp te vragen. Of vergaderingen verlopen efficiënter en discussies gaan vaker over de inhoud in plaats van over personen. Wie zich hierin herkent, bevindt zich in de Norming-fase. In deze fase heeft het team namelijk gezamenlijke normen ontwikkeld hoe het met elkaar samenwerkt.
Tips voor een OR in de Norming-fase
- Houd afspraken levend en spreek elkaar aan wanneer afspraken niet worden nagekomen
- Daag OR-leden uit om verantwoordelijkheden te nemen binnen de OR
- Vier successen en spreek waardering uit naar elkaar
- Evalueer je vergadering van tijd tot tijd. Wat ging goed en wat kon beter? Is het doel gehaald?
4. Performing: als de OR echt meters gaat maken
Inmiddels zijn we maanden verder. Het loopt al een tijdje gesmeerd. Iedereen weet wat er wordt verwacht, afspraken worden nagekomen en besluiten worden genomen. Jullie zijn eigenlijk best tevreden hoe het gaat. Spanningen worden uitgesproken en problemen worden opgelost. Nu kunnen jullie meters maken. Niet voor niets noemt Tuckman deze fase de performing (prestatie) fase.
De focus ligt op de doelen van de OR. Het team werkt zelfstandig en effectief. Voor het Dagelijks Bestuur betekent dit dat de rol verandert. Minder sturen, meer coachen. Het gaat niet meer om alles zelf organiseren of controleren, maar om het team in staat stellen om zelfstandig verantwoordelijkheid te nemen.
Tegelijkertijd kent deze fase ook een valkuil. Een goed draaiend team kan comfortabel worden. Vaste patronen kunnen ontstaan en kritische vragen worden soms minder snel gesteld. Juist daarom is het belangrijk om jezelf als OR te blijven uitdagen en de volgende tips in overweging te nemen.
Tips voor een OR in de Performing-fase
- Het Dagelijks Bestuur focust op coachen in plaats van sturen
- Vraag aan teamleden: “wat heb je nodig om hier zelf mee aan de slag te gaan?”
- Stem verantwoordelijkheden goed af: komen we niet in elkaars vaarwater?
- Stel vaste patronen ter discussie en ga actief op zoek naar verschillende perspectieven
5. Adjourning: afronden, afscheid nemen en overdragen
Voor je het weet is jullie termijn alweer voorbij. De huidige OR wordt opgeheven. Sommige mensen stellen zich opnieuw verkiesbaar, anderen zwaaien af. De OR richt zich op het afronden van zaken en op het evalueren van de afgelopen periode. In deze laatste, afrondende fase, de Adjourning-fase, is het nuttig om als OR goed na te denken over de overdracht. Welke lessen willen jullie meegeven aan de volgende OR? Wat hebben jullie bereikt in jullie termijn en welke dossiers kan de volgende OR op voortborduren?
Door aandacht te besteden aan deze fase help je de volgende OR met een vliegende start. Want ergens begint straks opnieuw iemand aan die eerste vergadering. Met een kop dampende koffie in de hand. Zoekend naar zijn of haar rol.
Tips voor een OR in de Adjourning-fase
- Maak een overdrachtsdocument voor de volgende OR. Niet alleen inhoudelijk, maar ook met leerpunten, lessen, contactpersonen en werkwijzen
- Benoem aandachtspunten voor de samenwerking met de bestuurder en het betrekken van collega’s bij aanvragen.
- Vier successen en sta regelmatig stil bij jullie eigen groeiproces als OR-team.
- Neem bewust afscheid en spreek waardering uit voor ieders bijdrage.
Geen enkele OR blijft altijd in dezelfde fase
Teamontwikkeling verloopt niet altijd netjes van fase 1 naar fase 5. Een nieuw OR-lid, een lastig dossier of veranderingen binnen het Dagelijks Bestuur kunnen ervoor zorgen dat je als team opnieuw moet zoeken naar rollen, afspraken en onderlinge verhoudingen. Het helpt dan om te herkennen in welke fase jullie zitten. Niet om een etiket op de OR te plakken, maar om beter te begrijpen wat jullie nodig hebben om samen verder te komen.
Herkennen jullie jezelf in een van deze fases? Dan is dat een mooi vertrekpunt voor een gesprek binnen de OR. En kunnen jullie wel wat hulp gebruiken bij de volgende stap, dan denken we graag met jullie mee.
Artikel geschreven door Tijmen Planting, trainer en adviseur bij Loof.
Verder lezen?
De 5 fases van teamontwikkeling in de ondernemingsraad
Een nieuwe OR moet groeien als team. Ontdek de 5 fases van teamontwikkeling en krijg praktische tips voor betere samenwerking binnen de ondernemingsraad.
6 valkuilen in de samenwerking binnen de OR
Een sterke ondernemingsraad vraagt meer dan kennis van de WOR. Hoe goed werken jullie als team samen? Ontdek zes herkenbare valkuilen binnen OR-teams en lees wat helpt om samen sterker en effectiever te worden.
Effectieve OR: train je aanpassingsvermogen met DISC
Samenwerken met de bestuurder en invloed uitoefenen als OR is niet alleen een kwestie van kennis van de WOR. Minstens zo belangrijk is hoe je inspeelt op gedrag en communicatie. Het DISC-model helpt hierbij.
Van losse noten naar samenspel in de OR
Verbeter samenwerking in de OR: zo ontwikkel je van een passieve groep naar een betrokken team met duidelijke rollen, meer eigenaarschap en samenhang.
Is de basis op orde van de OR?
Is de basis van jullie ondernemingsraad op orde? Een goed lopende OR herken je niet aan dikke notulen of volle agenda’s, maar aan duidelijke afspraken, scherpe gesprekken en een samenwerking die energie geeft in plaats van kost.
Betrokkenheid van OR-leden vergroten: 7 praktische tips
Veel ondernemingsraden vinden het lastig om alle OR-leden te laten bijdragen aan het OR-werk. Het voelt alsof steeds dezelfde mensen het werk moeten doen. Hoe kun je deze dynamiek doorbreken en zorgen voor een actieve OR waarin iedereen mee doet?
Hoe leg je een goede basis voor samenwerking met de bestuurder?
Voor veel startende ondernemingsraden is de vraag hoe je de samenwerking met de bestuurder opbouwt een belangrijk thema. Je rol is nog nieuw, de OR is aan het zoeken en je wilt van betekenis zijn. Maar hoe zet je de toon voor de komende jaren?
Wat OR-leden moeten weten over AI
AI wordt steeds vaker gebruikt binnen organisaties, bijvoorbeeld bij analyses, besluitvorming of HR-processen. In dit artikel staan we stil bij een aantal hardnekkige misvattingen over AI, met name over AI-chatbots zoals ChatGPT, en wat dit betekent voor jouw rol als OR-lid.
