Daar zit je dan. Aan tafel met de bestuurder. Er ligt een belangrijk onderwerp voor. Misschien een reorganisatie, een wijziging in werktijden of een besluit dat grote gevolgen heeft voor medewerkers. Tijdens de voorbereiding had de OR eigenlijk best stevige aandachtspunten geformuleerd. Maar nu het gesprek eenmaal loopt, merk je een lichte aarzeling.
“Moeten we hier nu echt zo scherp op zijn?”, “Straks beschadigen we de relatie.”, “Is dit überhaupt wel onze plek als OR?”
Veel OR-leden vinden onderhandelen spannend. Niet omdat ze geen argumenten hebben, maar omdat ze bang zijn dat een stevig gesprek ten koste gaat van de samenwerking met de bestuurder. Zeker wanneer de onderlinge relatie goed is, kan het ongemakkelijk voelen om een andere koers te bepleiten, kritische vragen te stellen of voorwaarden te verbinden aan een advies- of instemmingsverzoek.
Toch is juist dat een belangrijk onderdeel van het OR-werk.
Een goed gesprek betekent namelijk niet dat je het met elkaar eens moet zijn. Juist wanneer belangen uiteenlopen, zit de kracht in de dialoog: duidelijk maken wat voor jou belangrijk is, goed luisteren naar wat de ander beweegt en onderzoeken waar ruimte ontstaat. Stevig op de inhoud en nieuwsgierig naar elkaar.
Hoe zorg je ervoor dat je als OR sterker aan tafel zit? Hieronder een aantal praktische inzichten.
Weet vooraf wat je speelruimte is
Een succesvolle onderhandeling begint ruim vóór de overlegvergadering. Een goede voorbereiding is het halve werk. Stel jezelf als OR daarom drie belangrijke vragen:
- Wat is ons streven?
- Wat is onze ondergrens?
- Wat zou mooi meegenomen zijn?
Denk daarnaast na over jullie BAZO: het Beste Alternatief Zonder Overeenkomst. Wat gebeurt er als jullie er niet uitkomen? Welke alternatieven hebben jullie dan nog?
Hoe concreter jullie BAZO is, hoe sterker jullie positie aan tafel. Bijvoorbeeld door eerst de werkdruk objectief te laten onderzoeken voordat jullie advies kunnen geven. Of door negatief te adviseren. Werk meerdere scenario’s uit en zorg dat niet alles afhangt van één uitkomst.
Een belangrijke tip: houd je BAZO voorlopig voor jezelf. Het is vaak niet verstandig om direct al je kaarten op tafel te leggen.
Begin met een sterk anker
Onderhandelen is in feite schipperen tussen de relatie en de inhoud. Tussen wensen en mogelijkheden, geven en nemen, boven- en ondertoon.
Wie als eerste een concreet voorstel doet, bepaalt vaak het referentiekader van het gesprek. Dit noemen we ook wel het ankereffect (nu we het toch over schipperen hebben…). Als OR kun je daar bewust gebruik van maken door zelf de toon te zetten. Kom met een goed onderbouwd voorstel of een duidelijke voorwaarde en onderbouw deze met feiten. Hoe sterker de onderbouwing, hoe geloofwaardiger het anker.
Begint de bestuurder juist met een tegenvoorstel? Weersta dan de neiging om direct te reageren of een tegenbod te doen. Stel eerst vragen: Waarom is dit voor de bestuurder belangrijk? Welk belang ligt hierachter?
De kunst is om voorbij het standpunt te kijken en nieuwsgierig te zijn naar het onderliggende belang. Hoe beter je begrijpt wat de bestuurder werkelijk probeert te bereiken, hoe groter de kans dat je samen naar alternatieven kunt zoeken die aan meerdere belangen tegemoetkomen.
Zodra beide partijen elkaars belangen beter begrijpen, ontstaan vaak oplossingen die eerder niet zichtbaar waren. Bovendien gebeurt er nog iets anders. Door oprechte interesse te tonen in de belangen van de bestuurder, versterk je tegelijkertijd de relatie. Twee vliegen in één klap!
Salsadansen met de bestuurder: een spel van duwen en trekken
Een goede onderhandeling is een gezamenlijk zoekproces waarin je elkaar probeert te vinden door afwisselend te duwen en te trekken. Een soort salsadansen dus eigenlijk. Aan de ene kant is er het duwen: je standpunt duidelijk maken, argumenten geven en strooien met feiten en cijfers. Dat is belangrijk. Maar minstens zo belangrijk is trekken: aansluiten bij je gesprekspartner, actief luisteren, ruimte geven en de verbinding zoeken bij weerstand.
Wanneer er weerstand ontstaat, helpt het vaak niet om nog harder te duwen. Dan is het effectiever om ruimte te geven, samen te vatten wat je hoort en te zoeken naar het gezamenlijke belang. Zo voorkom je dat een overleg verandert in een discussie over standpunten, met de kans dat het vastloopt en je op elkaars tenen trapt.
Stel dat de OR een hoger opleidingsbudget wil omdat medewerkers aangeven dat zij onvoldoende mogelijkheden hebben om zich te ontwikkelen. De bestuurder reageert zichtbaar geïrriteerd en geeft aan dat er geen ruimte voor is en dat hij dit al meermaals heeft aangegeven. De reflex van veel OR-leden is om direct nóg meer argumenten aan te voeren. Duwen dus.
Door eerst samen te vatten wat je hoort, geef je ruimte aan de zorgen en signalen van de bestuurder: “Ik hoor dat u zich zorgen maakt over de financiële ruimte. Kunt u toelichten welke afwegingen daarbij voor u het zwaarst wegen?”
Loopt het gesprek alsnog vast? Benoem dan wat je waarneemt. Ook het erkennen van emoties of frustraties kan helpen om weer beweging te krijgen.
Door weerstand niet te bestrijden, maar juist te onderzoeken, ontstaat ruimte voor de werkelijke dialoog over de onderliggende belangen.
Geven en nemen, zonder je belang uit het oog te verliezen
Tijdens deze ‘dans’ van duwen en trekken geef je steeds antwoord op drie vragen:
- Welke punten zijn voor ons essentieel?
- Waar kunnen we eventueel op schuiven?
- Wat verwachten we terug als wij daarin meegaan?
Het helpt om enkele concessies achter de hand te houden. Als je iets weggeeft, maak dan ook duidelijk wat dat voor de OR en de achterban betekent en wat je ervoor terugverwacht. Onderhandelen is immers niet hetzelfde als steeds verder naar elkaar toe bewegen totdat je toevallig ergens in het midden uitkomt. Het betekent ook dat je weet waarom iets voor jullie belangrijk is en waar wel of geen bewegingsruimte zit.
Kun je schakelen in stijl?
Niet iedereen onderhandelt op dezelfde manier. Sommige bestuurders zijn sterk gericht op feiten, ambitie en cijfers. Anderen hechten meer waarde aan relaties of zekerheid. Hoe beter jouw voorstel en argumenten aansluiten op de drijfveren van de ander, hoe groter de kans dat je elkaar bereikt.
Ook je eigen stijl speelt een rol. Soms vraagt een gesprek om een stevige, competitieve benadering. Op een ander moment kom je verder door samen te werken, bewust ruimte te geven of naar een compromis te zoeken.
Geen van die stijlen is per definitie goed of fout. De kunst is om te herkennen wat het gesprek op dat moment nodig heeft, zonder daarbij je eigen belangen en die van je achterban uit het oog te verliezen. De kracht zit dus niet in het beheersen van één stijl, maar in het kunnen schakelen tussen stijlen.
Frame je voorstel zo dat je het gesprek opent
“Wij willen een betere reiskostenvergoeding.” Of: “We willen dat er een onderzoek wordt ingesteld naar de werkdruk.”
Vaak worden voorstellen of voorwaarden gepresenteerd als een wens of eis van de ondernemingsraad. Daarmee vergroot je de kans op een snelle afwijzing. Je gesprekspartner wordt namelijk direct gedwongen positie te kiezen: eens of oneens.
Daarmee verdwijnt de ruimte om te onderhandelen en valt de spreekwoordelijke deur al snel in het slot. En probeer die daarna maar weer open te krijgen. Let daarom op je woordkeuze. Je kunt bijvoorbeeld de voordelen voor de organisatie benadrukken, maar ook de risico’s wanneer er niets gebeurt, zoals uitval of onrust binnen de organisatie.
En je kunt een voorstel zo formuleren dat je de ander uitnodigt om mee te denken: “We zien dat de huidige reiskostenregeling voor een deel van de medewerkers een knelpunt vormt. Welke mogelijkheden ziet u om dat op te lossen?” Je geeft daarmee je eigen belang niet op. Integendeel. Je maakt duidelijk wat er volgens de OR speelt, maar opent tegelijkertijd het gesprek over mogelijke oplossingen. Dat is een wezenlijk verschil.
Stevig en in verbinding
Stevig onderhandelen hoeft de relatie met de bestuurder dus niet te beschadigen. Integendeel. Een goede dialoog vraagt dat je duidelijk bent over wat voor jou belangrijk is én nieuwsgierig blijft naar wat de ander beweegt. Niet om verschillen weg te poetsen, maar om ze bespreekbaar te maken. Juist daar kan ruimte ontstaan voor oplossingen die je vooraf nog niet zag.
De beste onderhandelaars zijn daarom niet per se degenen die het hardst duwen. Het zijn degenen die weten wanneer ze moeten duwen, wanneer ze moeten trekken en wanneer ze vooral een goede vraag moeten stellen.
Hoe sterk is jullie OR aan de onderhandelingstafel?
Weten wat je wilt is één ding. Op het juiste moment de juiste vraag stellen, omgaan met weerstand en blijven schakelen tussen inhoud en relatie vraagt oefening. In onze trainingen werken we met situaties uit jullie eigen OR-praktijk. Zo oefen je niet alleen met de theorie, maar juist met de gesprekken die er in jullie organisatie toe doen. Kijk hier voor ons maatwerkaanbod, of bekijk de thematraining Onderhandelen voor OR-leden.
Artikel geschreven door Tijmen Planting, trainer en adviseur bij Loof.
Verder lezen?
Onderhandelen in de OR: stevig op de inhoud, goed in gesprek
Hoe onderhandel je als OR stevig zonder de relatie met de bestuurder te schaden? Ontdek praktische tips voor een goede dialoog en sterker overleg.
6 tips om als OR eerder betrokken te worden bij de besluitvorming
De grootste invloed ontstaat niet wanneer het voorgenomen besluit al op tafel ligt, maar in de fase waarin ideeën nog worden gevormd. Lees hier 6 tips hoe je eerder betrokken kunt worden.
Hoe ontwikkel je de OR als strategische gesprekspartner?
Wil je als ondernemingsraad meer strategische invloed? Lees hoe een gezamenlijke visie, duidelijke speerpunten en goede vragen helpen om een sterke gesprekspartner te worden.
OR-communicatie verbeteren? Zo betrek je de achterban
Veel ondernemingsraden doen hun best om zichtbaar te zijn en toch blijft het gevoel knagen: bereiken we onze collega’s eigenlijk wel? In deze blog een aantal tips om de achterban meer te betrekken.
Samenwerking OR en bestuurder: de voordelen van een gezamenlijke OR-training
In dit artikel lees je wat er verandert wanneer OR en bestuurder samen leren, en waarom dit de samenwerking in de praktijk direct versterkt.
Effectief communiceren met je achterban als OR
Lees hier 4 praktische tips om je boodschap beter te laten landen en meer impact te maken als ondernemingsraad.
Besluitvorming in de OR: waarom sommige OR’en blijven praten
Veel ondernemingsraden zullen dit herkennen: overleggen die uitlopen, discussies die zich blijven herhalen en besluiten die niet genomen worden. Iedereen is betrokken en toch gebeurt er weinig.
Sterk in overleg: hoe breng je de boodschap stevig en in verbinding?
Veel OR-leden herkennen het: je wilt iets zeggen, maar in het moment blijft het stil, terwijl je achteraf precies weet wat je had willen inbrengen. In deze blog tips om dit te doorbreken.
