Wie aan pensioen denkt, denkt al snel aan de pensioendatum. Goede pensioenvoorbereiding van medewerkers begint niet pas vlak voor de pensioendatum. De overgang naar pensioen begint eigenlijk veel eerder.
In onze Pensioen in Zicht-trainingen spreken we veel mensen die aan het einde van hun loopbaan staan. Wat daarbij opvalt? De vragen gaan lang niet alleen over het moment waarop iemand stopt met werken. Ze gaan juist over de jaren ervoor én over de nieuwe fase daarna.
Hoe blijf ik met plezier werken? Wil ik eigenlijk wel in één keer stoppen? Wat gebeurt er met mijn dagritme, mijn sociale contacten en mijn gevoel van betekenis als mijn werk wegvalt? En hoe ziet mijn leven er straks uit als ik ineens veel meer tijd heb?
Voor medewerkers zijn dat belangrijke vragen. Maar ook voor werkgevers ligt hier een kans.
De laatste werkjaren doen ertoe
Oudere medewerkers brengen vaak veel mee: vakkennis, ervaring, loyaliteit, relativeringsvermogen en kennis van de organisatie. Toch lijkt ontwikkeling soms ongemerkt iets te worden voor jongere medewerkers. Oudere medewerkers schrijven zich bijvoorbeeld niet altijd meer in voor een opleiding. Soms omdat ze denken: laat die plek maar naar een jongere collega gaan. Of omdat ze het gevoel hebben dat investeren in hun ontwikkeling niet meer zo vanzelfsprekend is.
Juist daar kan waarde verloren gaan. Want waarom zou ontwikkeling stoppen zodra het pensioen dichterbij komt? Misschien heeft iemand nog jaren te gaan. Bovendien hoeft ontwikkelen niet per se te betekenen dat iemand zich voorbereidt op een volgende carrière stap. Het kan ook gaan over vitaal blijven, nieuwe technologie leren gebruiken, kennis overdragen of een andere rol binnen de organisatie vervullen.
De vraag is dus niet alleen: wanneer wil iemand stoppen? Maar vooral: hoe zorgen we ervoor dat iemand de laatste werkjaren goed en betekenisvol kan invullen?
Ga niet uit van wat een oudere medewerker nodig heeft
Een mooi voorbeeld uit ons eerder gegeven webinar ging over een medewerker die moeite had met de invoering van een nieuw IT-systeem. Voor oudere medewerkers bestond binnen haar organisatie de mogelijkheid om later te beginnen met werken. Goed bedoeld. Alleen had zij daar helemaal geen behoefte aan. Wat ze wel nodig had, was extra begeleiding bij het nieuwe systeem. Ze dacht inmiddels zelfs na over stoppen met werken. Nadat haar leidinggevende met haar in gesprek ging, kreeg ze tijdelijk individuele ondersteuning.
Een half jaar later had ze het systeem volledig onder de knie en was ze juist een vraagbaak voor nieuwe en jongere collega’s. Dat voorbeeld laat iets belangrijks zien: doe geen aannames op basis van leeftijd, maar vraag wat iemand nodig heeft om goed te kunnen blijven werken. De ene medewerker wil minder uren werken. De ander wil juist blijven leren. Weer een ander krijgt te maken met mantelzorg of wil zijn kennis in de laatste jaren vooral overdragen. En sommige medewerkers willen na hun pensioen zelfs nog blijven doorwerken. Maatwerk begint bij het gesprek.
Pensioen is meer dan een financieel vraagstuk
Bij de voorbereiding op pensioen ligt de nadruk vaak op geld. Logisch. Kan ik straks rondkomen? Wanneer kan ik stoppen? Wat gebeurt er met mijn inkomen? Maar als het pensioen dichterbij komt, blijken heel andere vragen minstens zo belangrijk:
- Wie ben ik als mijn werk wegvalt?
- Waar haal ik straks betekenis en voldoening uit?
- Hoe wil ik mijn tijd besteden?
- Welke sociale contacten blijven er over als collega’s uit mijn dagelijks leven verdwijnen?
- Wat betekent mijn pensioen voor mijn partner of gezin?
- Wil ik in één keer stoppen of liever geleidelijk afbouwen?
- Welke rol spelen gezondheid en vitaliteit?
- Waar wil ik mijn kennis en ervaring nog voor inzetten?
Zeker voor iemand die jarenlang veel waarde en identiteit uit het werk heeft gehaald, kan de overgang groot zijn. Van een volle werkweek naar een vrijwel lege agenda klinkt misschien aantrekkelijk, maar kan in de praktijk behoorlijk wennen zijn.
Een goede voorbereiding gaat daarom niet alleen over wanneer je met pensioen gaat, maar vooral over hoe je de overgang naar die nieuwe levensfase wilt vormgeven.
Begin het gesprek vóórdat iemand al afscheid heeft genomen
Een terugkerend punt uit de praktijk is dat gesprekken over pensioen soms simpelweg te laat beginnen. De medewerker heeft in gedachten misschien al afscheid genomen, terwijl er binnen de organisatie nog volop mogelijkheden zijn.
Een tijdelijke vermindering van uren vanwege mantelzorg kan bijvoorbeeld nét de ruimte geven waardoor iemand met plezier blijft werken. Een andere rol kan nieuwe energie opleveren. En iemand met veel kennis kan misschien minder uitvoerend gaan werken en juist meer als specialist of mentor worden ingezet.
Als HR-professional of leidinggevende hoef je daarvoor niet meteen alle antwoorden te hebben. Goede vragen zijn vaak een prima begin:
- Hoe wil je de laatste jaren van je loopbaan vormgeven?
- Wat heb je nodig om met plezier en energie te blijven werken?
- Welke kennis en ervaring zou je nog graag willen inzetten of overdragen?
- En hoe kijk je eigenlijk naar de periode ná je werk?
Door dat gesprek op tijd te voeren, ontstaat ruimte voor keuzes. Voor de medewerker en voor de organisatie.
Wacht ook met pensioenvoorbereiding niet tot het laatste moment
Diezelfde timing geldt voor een Pensioen in Zicht-training. Natuurlijk heeft een training vlak voor de pensioendatum nog waarde. Maar wie eerder begint, heeft meer tijd om na te denken, keuzes uit te proberen en eventueel nog iets te veranderen in de laatste fase van het werkzame leven.
Tijdens een Pensioen in Zicht-training staat daarom niet alleen het afscheid centraal. Deelnemers kijken onder andere terug op wat hun werk hun heeft gebracht, staan stil bij veranderingen in identiteit en sociale contacten en onderzoeken wat voor hen belangrijk is in de volgende levensfase.
Zingeving, vitaliteit, relaties, interesses, nieuwe activiteiten en de invulling van vrije tijd komen allemaal aan bod. Juist de uitwisseling met anderen die voor dezelfde overgang staan, levert vaak nieuwe inzichten op.
Want pensioen is geen eindstreep die op een bepaalde datum ineens verschijnt. Het is een overgang. En zoals bij vrijwel iedere grote verandering geldt: hoe eerder je er bewust bij stilstaat, hoe meer ruimte je hebt om er iets van te maken dat bij jou past.
En voor werkgevers?
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap uit het webinar: kijk niet alleen naar het pensioen van medewerkers, maar ook naar de weg ernaartoe. Blijf investeren. Blijf vragen. Blijf ontwikkelen.
Want een medewerker die richting pensioen gaat, is niet alleen iemand die binnenkort vertrekt. Het is ook iemand met jarenlange ervaring en kennis die vandaag nog volop van waarde kan zijn. En juist in die laatste werkjaren valt er voor medewerker en organisatie nog veel te winnen.
Lees hier meer informatie over het aanbieden van een pensioen in zicht training voor medewerkers.
Verder lezen?
De laatste werkjaren: juist dan valt er nog veel te winnen
Pensioenvoorbereiding begint vóór de laatste werkdag. Lees hoe je medewerkers helpt om hun laatste werkjaren én de overgang naar pensioen bewust en waardevol vorm te geven.
5 redenen om je partner mee te nemen naar een PIZ-training
Vijf redenen om je partner mee te nemen naar Pensioen in zicht. Pensioen verandert niet alleen jouw leven.
Waarom een pensioen in zicht training voor singles?
Stoppen met werken is voor niemand hetzelfde, maar voor singles roept het net andere vragen op.
Wat is het juiste moment voor een Pensioen in Zicht-training?
Wat is nu het beste moment om een training Pensioen in zicht te gaan volgen; vóór mijn pensioen, of juist erna?
Wat ga ik doen na mijn pensioen?
Of je je er nu naar verlangt of tegen opziet, de vraag blijft gelijk; Wat ga ik doen na mijn pensioen? Wat wil ik en wat past bij mij?
Pensioen in Zicht training: deelneemster Karen deelt haar ervaring
PIZ cursus? Voor veel mensen klinkt het als iets voor later – of iets oubolligs. Maar deze training blijkt verrassend actueel en waardevol, aldus deelneemster Karen.
Pensioen in Zicht: waarom ook partners veel aan de training hebben
Wat als je partner stopt met werken en jij niet? Het kan een keerpunt zijn voor jullie beiden. Hoe blijf je betrokken, samen keuzes maken en je eigen weg vinden in deze nieuwe fase?
Orde op zaken stellen voor je pensioen
Stoppen met werken is het perfecte moment om orde op zaken te stellen: van financiën tot een huishoudelijk memorandum en je digitale erfenis. Hoe zorg je dat alles duidelijk en goed geregeld is voor later?
